10 curiositeiten over de zeekomkommer

Zeekomkommers zijn vrij onbekende ongewervelden en er eentje op de kusten vinden is een buitenkansje. Hier vertellen we je er alles over!
10 curiositeiten over de zeekomkommer

Laatste update: 20 september, 2021

Er zijn veel curiositeiten over de zeekomkommer, maar maar heel weinig mensen zullen er in hun leven eentje tegenkomen. Deze stekelhuidigen komen voor in mariene omgevingen over de hele wereld, en in veel gevallen moet je je duikbril opzetten en in de kustwateren duiken om een exemplaar te zien. Toch maakt zijn vreemde fysiologie hem de moeite waard.

Omdat niet alle mensen een strand tot hun beschikking hebben, moeten we soms genoegen nemen met het leren kennen van majestueuze wezens via woorden en foto’s. Lees verder, want hieronder tonen we je 10 curiositeiten over de zeekomkommer die je zullen fascineren.

10 curiositeiten over de zeekomkommer

1. De zeekomkommer is een stekelhuidige

De term “zeekomkommer” verwijst niet naar een enkele soort, maar naar een groep stekelhuidigen van de klasse Holothuroidea. Door hun taxonomische indeling worden ze beschouwd als naaste verwanten van zeesterren en zee-egels. Zoals we in latere paragrafen zullen zien, rechtvaardigt hun anatomie deze verwantschap.

Er zijn ongeveer 1.700 soorten komkommers en Holothuroidea op de wereld, en de grootste verscheidenheid wordt gevonden in het zeegebied van de Aziatische Stille Oceaan. De klasse Holothuroidea is op haar beurt verdeeld in 6 orden en 160 verschillende geslachten, dus op genetisch niveau wordt ze als een tamelijk gevarieerd taxon beschouwd.

2. Hij doet zijn naam eer aan met zijn vorm!

Zeekomkommers krijgen hun gewone naam om een heel specifieke reden. In het algemeen hebben alle holothuroiden een langwerpige vorm en een vermiform (wormvormig) silhouet, maar behouden de typische pentaradiale symmetrie van stekelhuidigen. Dit betekent dat zijn lichaam in 5 gelijke delen verdeeld kan worden, te beginnen bij de mond.

Zoals aangegeven door het Dierendiversiteitsweb-portaal (Engelse link), kan de zeekomkommer, afhankelijk van de soort, een cilindrische tot bolvormige vorm hebben. Het voorste deel van het dier bevat de mond en komt overeen met de orale pool van zee-egels, terwijl de anus het aborale deel is van andere stekelhuidigen. Daarom kan gezegd worden dat zeekomkommers “zijwaarts” leven.

Een zeekomkommer

3. Fascinerende dieren in alle maten

De gemiddelde grootte van zeekomkommers varieert van 10 tot 30 centimeter, maar er is enige variabiliteit. Holothuria thomasi is de grootste soort in zijn groep, met een indrukwekkende spanwijdte van 2 meter. Hij camoufleert zich echter zo goed op de zeebodem dat de mensheid deze soort pas in 1980 heeft ontdekt.

Andere soorten zeekomkommers (zoals Thyonina bijui) zijn veel kleiner en worden maximaal 2 centimeter (minder dan een duim) groot.

4. Zeer primitieve eetgewoonten

Een van de curiositeiten van zeekomkommers is te vinden in hun eetgewoonten. Alle soorten die tot de groep behoren zijn detritivoren, wat betekent dat ze zich voeden met het vrije organische materiaal dat in het water of op de zeebodem aanwezig is.

In hun sedentaire vormen trekken sommige zeekomkommers speciale tentakels uit hun mond. Daarmee vangen ze in het water zwevende microdeeltjes en plankton op. Sommige zijn strategisch geplaatst in gebieden met stromingen. Zo kunnen ze met minimale inspanning zoveel mogelijk water door hun tentakels laten stromen.

In sommige gebieden zijn zo veel zeekomkommers geconcentreerd dat ze in een jaar 190 kilo (420 pond) organisch materiaal per vierkante meter kunnen filteren.

5. Een eenvoudig spijsverteringsstelsel

Nu weet je dat zeekomkommers een reeks mondtentakels hebben die in normale omstandigheden niet zichtbaar zijn, maar we moeten het nu hebben over de rest van hun spijsverteringsstelsel. Achter de mond zit een keelholte met kalkplaten. In veel gevallen is dit het enige harde deel van het lichaam dat het inbrengen van de spieren mogelijk maakt.

Voor de rest is hun spijsverteringsstelsel heel primitief. Sommige zeekomkommers hebben een slokdarm en een maag, maar andere lozen de inhoud van de keelholte direct in een darmnetwerk. Dit is op zichzelf opgerold en eindigt in een zeer eenvoudige anale opening.

6. De zeekomkommer heeft geen hersenen

Een van de meest fascinerende eigenaardigheden van de zeekomkommer is dat hij geen hersenen heeft en ook geen complex zenuwstelsel. Zoals uit studies (Engelse link) blijkt, bestaat zijn zintuiglijk netwerk uit een zenuwring rond de mond en 5 radiale zenuwen onder elk van de ambulacrale gebieden, wat verwijst naar de eerder beschreven pentarradiale symmetrie.

Als de centrale zenuwring van de zeekomkommer beschadigd is, is hij nog steeds in staat om coördinatie en autonomie te behouden. Dit betekent dat er geen gebied is waarin zijn zenuwstelsel gecentraliseerd is. Dit in tegenstelling tot de overgrote meerderheid van levende wezens. Die hebben namelijk allemaal hersenen.

7. Hoe bewegen zeekomkommers zich?

Ondanks hun archaïsche vorm en afwezigheid van ledematen verplaatsen veel zeekomkommers zich relatief efficiënt over de zeebodem. Om in het sediment te “kruipen” gebruiken ze een reeks pedicels, uitzettingen van de lichaamswand in de vorm van kleine buisjes die een vertakking van het hydrovasculaire systeem bevatten.

Buiten deze structuren gebruiken sommige soorten spiercontracturen om vooruit te komen en andere (in de orde Elasipodida) “springen” meer dan 1.000 meter boven de zeebodem, dank zij het feit dat hun dichtheid vergelijkbaar is met die van het water dat hen omringt. Bovendien kunnen ze hun huidstructuur naar behoefte aanpassen, waardoor ze in heel krappe ruimten passen.

8. Een merkwaardige voortplanting

Nog een van de curiositeiten van de zeekomkommer ligt in zijn voortplantingssysteem. Alle zeekomkommers hebben een enkele gonade en hun systeem is meestal tweehuizig, dat wil zeggen dat de exemplaren ofwel mannelijk ofwel vrouwelijk zijn (maar niet allebei tegelijk).

In veel gevallen laten voortplantende individuen eitjes en sperma los in het aquatisch milieu. Dan wachten tot ze zich met de oceaanstromingen verspreiden.

Als een exemplaar van het andere geslacht sperma of een eicel vindt, pakt hij dat met zijn tentakels op en wordt het zonder verdere complicaties bevrucht.

9. Hun ingewanden afscheiden?

Als je iets wist over zeekomkommers, dan heeft dat misschien te maken met hun verdedigingsvermogen. Wel, voor het geval je het niet weet, deze dieren onderscheiden zich door hun zeer merkwaardige methode om predatie te vermijden. Deze ongewervelde dieren zijn er beroemd om dat ze hun ingewanden afscheiden om hun belagers af te schrikken als ze in gevaar zijn.

Deze archaïsche verdedigingsmethode is doeltreffend en efficiënt voor de zeekomkommer, want hij is in staat zijn ingewanden daarna te regenereren. Zoals je je kunt voorstellen, wordt het vermogen ervan in de geneeskunde onderzocht (Engelse link) om antwoorden te geven op vragen op het gebied van weefselimplantaten (en nog veel meer).

10. Een bedreigde soort

Als laatste van de curiositeiten over de zeekomkommer die we willen noemen is dat veel van de soorten bedreigd worden door overbevissing. Deze stekelhuidigen worden in veel streken waar ze endemisch zijn als een delicatesse beschouwd. Daardoor jaagt men lukraak op deze dieren. Men gebruikt zeekomkommers om er gerechten mee te bereiden die alleen voor enkele uitverkorenen beschikbaar zijn.

Zeekomkommers recyclen organisch materiaal van de zeebodem. Ze vormen daarnaast een belangrijk deel van het dieet van veel vissen. We kunnen dus niet toestaan dat ze verdwijnen. Ze zijn een vitaal deel van het mariene ecosysteem dat behoud verdient. Wellicht ook interessant voor jou

De grote hamerhaai: habitat en kenmerken
My Animals
Lees het op My Animals
De grote hamerhaai: habitat en kenmerken

De grote hamerhaai is een soort kraakbeenachtige vis die wordt gekenmerkt door zijn grote formaat en zijn eigenaardige T-vormige kop.