Kunnen ratten eigenlijk empathie voelen?

02 juli, 2020
Wederom laat de wetenschap ons zien dat empathie niet uitsluitend een menselijke eigenschap is.
 

Het is een algemeen geloof dat menselijke gevoelens of emoties, zoals empathie, uitsluitend een menselijke eigenschap zijn. Onderzoekers en waarnemers hebben echter al lang aangetoond dat dit misschien niet het geval is. Een voorbeeld hiervan is de duidelijke manier waarop ratten empathie voelen.

Al tientallen jaren bestuderen onderzoekers het gedrag van ratten in laboratoria en hun relaties met mensen. Dezelfde soorten onderzoeken zijn ook uitgevoerd bij:

  • Duiven
  • Wolven
  • Honden
  • Andere primaten

Bij mensen is empathie het aangeboren vermogen om de emoties van iemand anders te observeren en te herkennen. Dit helpt om emotioneel contact met andere individuen in een sociale groep te maken.

Onderzoek door wetenschappers van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Nederland heeft aangetoond dat ratten empathie tonen voor het lijden van hun partners. Dit zou impliceren dat het vermogen om jezelf in de plaats van iemand anders te plaatsen misschien wel lang voor de mens in de evolutie is verschenen.

Hoe wordt empathie beheerst?

De analyse van de hersenactiviteit van een rat

Er is een gebied van het menselijk brein dat de cortex cingularis anterior wordt genoemd en dat spiegelneuronen bevat. Deze cellen reageren wanneer een persoon een gevoel of pijn ervaart wanneer een ander lijdt. Afgezien hiervan worden de onderliggende cellulaire mechanismen echter nog niet goed begrepen.

 

“Spiegelneuronen zijn een type neuron dat wordt geactiveerd wanneer een actie wordt uitgevoerd en wanneer die actie wordt waargenomen of als er een mentale representatie van is.”

– Gema Sánchez Cuevas, psycholoog –

Recente studies hebben aangetoond dat de cortex cingularis anterior bij ratten ook spiegelneuronen bevat. Deze worden geactiveerd wanneer de rat pijn voelt of een andere rat ziet lijden.

Ze worden echter niet geactiveerd wanneer ze een rat horen lijden. Volgens ander onderzoek kan dit zijn, omdat de rat angst moet hebben ervaren om het te voelen wanneer hij een metgezel hoort lijden.

Sterker nog, ratten die wisten wat angst en lijden is, raakten van streek toen hun metgezellen ultrasone geluiden maakten om de groep te waarschuwen.

Hoe weten we dat ratten empathie voelen?

Twee ratten die samen zitten

Om het experiment uit te voeren, werd een groep ratten in paren gehuisvest en getraind om een hendel aan te raken om een prijs te krijgen. De ratten leerden heel snel dat ze door een schakelaar te activeren een suikerklontje konden krijgen.

Toen duidelijk werd dat de ratten wisten hoe ze dit moesten doen, werd de schakelaar aangepast. Ze kregen nu een schok in plaats van suiker.

 

Zodra de ratten schokken begonnen op te lopen, stopten de ratten volledig met het gebruiken van de schakelaars. Samen met de onderzoeken naar spiegelneuronen toonde dit aan dat de ratten wisten wanneer een metgezel leed. Ze probeerden dit te voorkomen.

Is het misschien egoïsme?

Op dit moment is het echter belangrijk om onszelf een andere vraag te stellen. Gebruikten de ratten de schakelaars niet meer uit empathie voor hun vrienden of is het simpelweg egoïsme om hun eigen lijden te verminderen?

Vanwege deze spiegelneuronen komen de emoties van de rat tot op zekere hoogte overeen met wat hun vrienden voelen. Het niet meer gebruiken van de schakelaar zal daardoor ook hun eigen lijden verlichten.

Hetzelfde gebeurt bij mensen. Waarom helpen we iemand die gewond is? Is het gewoon altruïsme of willen we gewoon zelf niet lijden? Dit zijn vragen die heel moeilijk te beantwoorden zijn.

Wat we echter zeker kunnen zeggen, is dat bij beide soorten een soortgelijk proces plaatsvindt. Empathie is duidelijk een adaptieve emotie die de overlevingskansen van een soort in sociale groepen vergroot.

 
  • Carrillo, M., Han, Y., Migliorati, F., Liu, M., Gazzola, V., & Keysers, C. (2019). Emotional mirror neurons in the rat’s anterior cingulate cortex. Current Biology, 29(8), 1301-1312.
  • Hernandez-Lallement, J., Attah, A. T., Soyman, E., Pinhal, C. M., Gazzola, V., & Keysers, C. (2020). Harm to Others Acts as a Negative Reinforcer in Rats. Current Biology.
  • Kim, E. J., Kim, E. S., Covey, E., & Kim, J. J. (2010). Social transmission of fear in rats: the role of 22-kHz ultrasonic distress vocalization. PloS one, 5(12).
  • Sánchez C., G. (2019). Conoce las neuronas espejo. Disponible en La mente es maravillosa: https://lamenteesmaravillosa.com/conoce-a-las-neuronas-espejo/