Beenvissen: kenmerken en voorbeelden

Lees verder als we je alles vertellen over de ontwikkeling van beenvissen, een van de indrukwekkendste diersoorten op de planeet.
Beenvissen: kenmerken en voorbeelden

Laatste update: 14 augustus, 2022

In de natuur was de Devoon-periode een van de belangrijkste momenten in de geschiedenis, want in deze periode begonnen de meeste soorten te diversifiëren. Bovendien staat het ook bekend als het tijdperk van de vissen, omdat toen de meeste (zowel de nog bestaande als de nu uitgestorven soorten) in hetzelfde milieu naast elkaar bestonden. Onder hen was de groep beenvissen, of teleostei, een van de meest representatieve.

Deze groep vissen, samen met de kaakloze vissen (agnatha) en kraakbeenvissen (chondrichtyes), maken deel uit van wat we tegenwoordig gewoon vissen noemen. Wil je meer weten over hun unieke kenmerken, lees dan verder.

Wat zijn beenvissen?

Ze behoren tot de talrijkste en ingewikkeldste organismen die er bestaan. Daardoor vertegenwoordigen ze een enorme verscheidenheid aan soorten, en zo kunnen ze zowel in binnenwateren als in zeewateren voorkomen. Hun kenmerken zijn kenmerkend voor alle vissen, waarvan de volgende in het oog springen:

  • Een benig skelet.
  • Kieuwademhaling (operculum).
  • Huid met schubben.
  • Vinnen met verschillende vormen en structuren.
  • Gasvormige blaas.
  • Een complexe kaak.

Hoewel op dit punt al gekaakte vissen verschenen waren, waren de kaken nog niet al te ingewikkeld. Bij beenvissen werd dit hele systeem verbeterd, waarbij botten ontstonden om de kaak te ondersteunen, die leken op verlengstukken die met de schedel verbonden waren. In deze tijd verschenen de premaxillaire, maxillaire en tandbeenderen.

Deze groep vissen was niet altijd de meest diverse, maar profiteerde van de achteruitgang van de placodermen om talrijker te worden. Volgens wetenschappers gebeurde dit 400 miljoen jaar geleden, toen ze de koningen van het water waren, maar, met het verschijnen van de mandibulten, begonnen ze ernstige problemen te krijgen. Daardoor kregen zowel kraakbeenvissen als beenvissen een kans om te schitteren.

Een kleurrijke vis

Zwemblaas

In een wateromgeving is drijfvermogen een van de grootste uitdagingen waar vissen mee te maken krijgen. Daarom ontwikkelden beenvissen een orgaan dat op een drijver lijkt, want het is verantwoordelijk voor de opslag van gas erin om het drijfvermogen van het organisme te vergemakkelijken.

Formeel is de zwemblaas een deel van het embryonale spijsverteringskanaal dat zich afscheidt en ontwikkelt tot een gaszak.

Deze “drijver” bestaat uit ondoordringbare wanden, waardoor ze dit gas heel moeilijk kwijt kunnen raken. Naarmate de vis dieper komt, krimpt deze zak echter, door de toegenomen druk. Hierdoor krijgen de vissen een verbinding die hen in staat stelt hun blaas te controleren. Dit resulteert in twee soorten vissen:

  • Physostomes. Deze regelen de lucht in hun blaas, door middel van een direct kanaal naar het spijsverteringskanaal, zodat ze gewoon lucht inademen of uitademen.
  • Physoclysters. Bij deze soort is er geen kanaal, maar ze hebben een gespecialiseerde klier (een gasklier), die samen met verschillende haarvaten de toe- en afvoer van gas regelt.

Niet alle beenvissen hebben een zwemblaas, maar het is wel een voordelige aanpassing voor de groep.

De bloedsomloop

Bij de meeste vissen is de bloedsomloop eenvoudig en gesloten. Het hart pompt bloed naar de kieuwen, waar het van zuurstof wordt voorzien en dan naar de organen terugkeert. Net als bij de mens is het buisvormige hart van een vis verdeeld in vier kamers:

  • Veneuze sinus. Deze vangt bloed zonder zuurstof op en leidt het naar het atrium.
  • Atrium. Een zakvormige spier die palpiteert en het bloed naar het ventrikel leidt.
  • Ventrikel. Een gespierd zakje dat zuigt en pompt.
  • Conus arteriosus. Een kegel die het uitwerpen van bloed naar de kieuwen mogelijk maakt.

Sommige longvissen hebben aanpassingen in hun hart om de zuurstofvoorziening efficiënt te maken. Dit komt omdat ze het bloed dat in de kieuwen zuurstof krijgt gescheiden houden van het bloed dat in de longen zuurstof krijgt.

De leefomgeving van beenvissen

De verscheidenheid aan soorten die in deze groep voorkomen maakt ze kosmopolitisch, want ze kunnen zowel in zout water (de zee) als in zoet water leven. Dit laatste omvat milieus met stilstaand water, zoals meren, lagunes, of wetlands, tot lichamen met stromend water, zoals rivieren. Verder doet de diepte er niet toe, want ze kunnen zowel in de diepe afgronden als aan de oppervlakte leven.

Wat eten beenvissen?

Osteichtyanen kunnen zich met een grote verscheidenheid aan voedsel voeden, van planten tot levende of dode dieren. Sommige kunnen zelfs een vorm van filteren toepassen, waarbij ze kleine ongewervelde dieren of deeltjes oppikken die als voedsel dienen.

In feite hebben vissen een reuk- en smaakzin, want ze gebruiken de openingen in hun kop om deeltjes in het water waar te nemen. Omdat ze ze niet gebruiken om te ademen, worden deze openingen neusgaten genoemd.

De verschillen tussen beenvissen en kraakbeenvissen

Zoals de naam al aangeeft, hebben beenvissen een skelet van bot, wat een duidelijk verschil is met kraakbeenvissen (chondrichthyes). In

feite worden de botten in het algemeen gevormd uit een kraakbenige basis, dus het enige verschil is dit proces van omvorming tot bot.

Bovendien hebben beenvissen enkele structuren, zoals opercula, die hen helpen om water te beschermen en naar de kieuwen te verplaatsen. Op deze manier hoeven deze organismen niet steeds in beweging te blijven om te ademen; ze kunnen deze “vinnen” bewegen en water door hun kieuwen laten circuleren. Dit is geheel in tegenstelling tot kraakbeenvissen, die moeten blijven zwemmen om dit proces uit te voeren.

Indeling van beenvissen

De kenmerken van vissen en hun vorm zijn gekoppeld aan het milieu waarin ze leven,

en aan hun levenswijze. Omdat aquatische milieus variëren in hun omstandigheden, kunnen verschillende ecosystemen op slechts enkele meters van elkaar gevonden worden. Dankzij dit alles is er een enorme verscheidenheid aan zeedieren.

Om ze te kunnen identificeren is daarom een classificatie gemaakt die de beenvissen in twee grote groepen verdeelt, de Actinopterygii en de Sarcopterygii.

Sarcopterygii (Sarcopterygii)h

Deze naam is afgeleid van“sarkos“, wat vlees betekent, en “pterygium” wat vin betekent, zinspelend op de vlezige vinnen van de groep

. Ze worden gekenmerkt door gepaarde vinnen, een staartvin met 3 lobben, en cosmoïde-achtige schubben. Bovendien worden hun kieuwen ondersteund door benige bogen.
De enige twee representatieve groepen zijn:

  • Dipnoi. Deze staan bekend als longvissen, met voorouderlijke kenmerken, en hun verspreidingsgebied omvat streken in Afrika, Australië en Zuid-Amerika. Ze hebben beide soorten ademhaling, kieuwen (in het water) en longen (in de lucht).
  • Actinistos. Deze worden ook wel coelacanthiden (Coelacanthimorpha) genoemd en werden eens als uitgestorven beschouwd. Er bestaan echter nog enkele exemplaren. Ze worden levende fossielen genoemd, omdat ze verschillende primitieve kenmerken behouden. Bovendien hebben ze voldoende brede vinnen die intercalerend bewegen en op “poten” lijken.

Actinopterygiërs (Actinopterygii)

Deze krijgen hun naam door de structuur van hun vinnen, en de beenderen die ze ondersteunen (roggen). “Aktinos” betekent rog, en “pterygium” betekent vin. Ze zijn de meest succesvolle groep vissen, die bijna elk waterlichaam bewonen, zoals zeeën, rivieren en meren.

Ze hebben meestal een huid met talrijke klieren en een grote verscheidenheid aan huidschubben (ganoïd, ctenoïd en cycloïd). Hun kaken zijn meestal meer ontwikkeld dan bij sarcopterygiërs, zodat ze een betere beweeglijkheid hebben. Bovendien worden ze beschouwd als poikilotherme organismen, wat betekent dat ze hun temperatuur niet regelen, en afhankelijk zijn van de temperatuur van hun omgeving.

Enkele groepen die tot de sarcopterygiërs behoren zijn:

  • Neopterygii. Deze leven over het algemeen in de zoete wateren van Noord- en Midden-Amerika en bestaan uit twee orden met voorouderlijke kenmerken, de Lepisosteiformes (Lepisosteiformes) en Amiformes (Ammidae). Ze hebben een symmetrische staart en een fusiforme vorm, maar de groep bevat een grote verscheidenheid aan vormen en kenmerken.
  • Cladistia. Deze groep omvat soorten met een langwerpige vorm(Anguilliformes), zoals de bichirs die in zoet water in Afrika voorkomen. Hun uiterlijk lijkt primitief en sommige soorten hebben zakjes (Engelse link) die ze gebruiken om te ademen, en die lijken op longen.
  • Chondrichthyes. Dit zijn soorten die nog een deel van hun kraakbenig skelet behouden. Ze hebben een uitsteekbare bek. Hiertoe behoren soorten als steuren en schoepvissen, die verspreid zijn in gematigde of koude wateren over het noordelijk halfrond.
Vissen

Hoewel we enorme aantallen vissoorten ontdekt hebben, zijn er nog veel meer te ontdekken. Toch verbazen deze wezens ons met hun kleuren, maten, en vormen. De natuur biedt ons een ongelooflijk schouwspel, en het is aan ieder van ons om te beslissen of we er naar gaan omkijken of niet. Wellicht ook interessant voor jou

De 12 gevaarlijkste vissen ter wereld
My Animals
Lees het op My Animals
De 12 gevaarlijkste vissen ter wereld

De gevaarlijkste vissen ter wereld kunnen dodelijk zijn, bijvoorbeeld door hun kaken, gifstoffen of vermogen om in groepen aan te vallen.



  • Lechleuthner, A., Schumacher, U., Negele, R. D., & Welsch, U. (1989). Lungs of Polypterus and Erpetoichthys. Journal of morphology201(2), 161-178.
  • Rebollo, D. L. (2020). Organización neuroanatómica de los sistemas catecolaminérgicos, serotoninérgicos, nitrérgicos y orexinérgicos en el sistema nervioso central de los peces holósteos (Doctoral dissertation, Universidad Complutense de Madrid).
  • Pérez, H. E. (2014). Biodiversidad de peces en México. Revista Mexicana de Biodiversidad85, 35.
  • Pough, F. H., Janis, C. M., & Heiser, J. B. (1999). Vertebrate life (No. QL 605. P68 1999). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.
  • Friedman, M., & Brazeau, M. D. (2010). A reappraisal of the origin and basal radiation of the Osteichthyes. Journal of Vertebrate Paleontology30(1), 36-56.
  • Rebollo, D. L. (2020). Organización neuroanatómica de los sistemas catecolaminérgicos, serotoninérgicos, nitrérgicos y orexinérgicos en el sistema nervioso central de los peces holósteos (Doctoral dissertation, Universidad Complutense de Madrid).
  • Sallan, L. C. (2014). Major issues in the origins of ray‐finned fish (A ctinopterygii) biodiversity. Biological Reviews89(4), 950-971.