Een nieuwe kameleon is 's werelds kleinste reptiel

In de bossen van Madagascar komt een kameleon voor die je met een vergrootglas goed moet onderzoeken. Lees verder en maak kennis met dit bijzondere diertje!
Een nieuwe kameleon is 's werelds kleinste reptiel

Laatste update: 04 juni, 2022

In Madagascar hebben ze onlangs ‘s werelds kleinste reptiel ontdekt. Het is een piepkleine kameleon die gemakkelijk op het topje van je vinger past! Hoewel de vrouwtjes groter zijn dan de mannetjes, bereikt geen van beide geslachten een lengte van 3 centimeter.

Deze bevindingen stellen de veronderstellingen van wetenschappers op de proef en roepen meer vragen dan antwoorden op. Welke evolutionaire rol speelt dit kleine reptiel? Speelt de omgeving een rol bij de aanpassing van deze soort? In deze ruimte vertellen we je alles wat we weten over deze kleine reptielen, dus mis het niet.

Madagascar, thuis van kleine reptielen

Madagascar is het grootste eiland in de Indische Oceaan en ligt voor de zuidoostkust van Afrika. Zijn flora en fauna zijn uniek, want het herbergt een groot aantal endemische soorten. Dankzij zijn 80 miljoen jaar lange isolatie in de oceaan hebben zijn soorten een evolutionaire weg gevolgd die heel anders is dan die van hun Afrikaanse soortgenoten.

80% van de soorten die op Madagaskar leven zijn endemisch, dat wil zeggen dat ze nergens anders ter wereld voorkomen.

Dit eiland herbergt niet alleen het kleinste reptiel ter wereld, maar ook de grootste kameleonsoort. Zijn wetenschappelijke naam is Furcifer pardalis en hij staat bekend als de panterkameleon.

De mannetjes, die groter zijn dan de vrouwtjes, meten meer dan een halve meter in lengte en bewonen verschillende enclaves op het eiland Madagascar, en ook op Mauritius en Réunion.

Dus hoe konden ‘s werelds kleinste en grootste kameleon op hetzelfde eiland naast elkaar bestaan? Biologen zijn nog bezig met het onderzoek, en hoewel het antwoord nog niet duidelijk is, wijzen de bevindingen op convergente evolutie en omgevingsdruk. Lees verder.

Wat is het kleinste reptiel ter wereld?

Het geslacht Brookesia, waar ook de kleinste soort bijhoort, is al jaren bekend in Madagaskar. In 2021 werd een studie (Engelse link) gepubliceerd waarin de ontdekking van een nieuwe soort van dit geslacht, Brookesia nana genaamd, gedetailleerd werd beschreven.

Deze kleine reptielen zijn de kleinste die tot nu toe bekend zijn. Hun lengte, de staart meegerekend, is niet meer dan 3 cm. Dit betekent dat als je ze op je vingertop legt, er ruim plaats voor is.

Seksueel dimorfisme en de biologische betekenis ervan

Deze piepkleine kameleons vertonen een duidelijk seksueel dimorfisme wat hun grootte betreft. Mannetjes zijn kleiner dan vrouwtjes, ze zijn ongeveer 21 millimeter lang, terwijl vrouwtjes bijna 29 millimeter bereiken.

Men heeft ontdekt dat, om dit grootteverschil tijdens de copulatie te compenseren, de hemipenes van de mannetjes vrij groot zijn in verhouding tot zijn lichaam (ze nemen 18,5% van zijn omvang in beslag).

In het algemeen hebben mannelijke kameleons de neiging groter te zijn dan vrouwtjes, omdat ze territoriaal van aard zijn, en de lichaamsgrootte een sleutelrol speelt bij de verdediging van het terrein. Bij de Brookesia nana, is het echter omgekeerd, wat erop wijst dat deze soort een milder temperament heeft als het op territorialiteit aankomt. Vrouwtjes moeten dus groter zijn om eieren te kunnen produceren.

Theorieën over de grootte van Brookesia nana

Als deskundigen gevraagd wordt naar de adaptieve voordelen van het houden van het record voor ‘s werelds kleinste reptiel, draaien de meest aanvaarde theorieën om evolutionaire convergentie. Omdat Madagascar zo lang geïsoleerd is geweest, passen soorten zich uiteindelijk aan aan het bijzondere ecosysteem waarin ze leven.

Hoewel miniaturisatie onwaarschijnlijk lijkt op een eiland zo groot als Madagascar, is het een feit dat deze reptielen heel kleine ecologische niches innemen. In feite beslaat het bekende verspreidingsgebied van Brookesia nana maar een paar hectare bebost gebied, dus het zou een geldige hypothese kunnen zijn.

Nieuw ontdekt en nu al bedreigd

Het kleinste reptiel ter wereld

Deze merkwaardige ontdekking bracht wat ongelukkig nieuws met zich mee: het kleine gebied dat ze bewonen wordt bedreigd door ontbossing. Zoals veel andere endemische soorten die in kleine gebieden leven (zoals de salamander, bijvoorbeeld), Brookesia nana (Engelse link) vertoont de kleine kameleon een grote specificiteit als het gaat om aanpassing aan zijn omgeving.

Dit is gevaarlijk voor de kleine kameleon, want het verlies van zijn verspreidingsgebied zou een doodvonnis zijn. Momenteel wordt overwogen dit reptiel op de lijst van bedreigde diersoorten te plaatsen om het te beschermen.

Voorlopig is het gebied dat het bewoont tot beschermd gebied verklaard. Dit is een kleine stap om het voortbestaan van ‘s werelds kleinste reptiel te garanderen, maar we mogen onze waakzaamheid niet laten verslappen. Elke kleine actie is belangrijk als het gaat om het redden van zowel de grote als de kleine wonderen van deze wereld. Wellicht ook interessant voor jou

Voeltzkowi’s kameleon: gespot in Madagascar na een eeuw zonder waarnemingen
My Animals
Lees het op My Animals
Voeltzkowi’s kameleon: gespot in Madagascar na een eeuw zonder waarnemingen

De voeltzkowi's kameleon is een soort die tot 2018 ontbrak. Ontdek hoe hij herontdekt werd in dit artikel na meer dan een eeuw.