Komensalizm: wszystko, co musisz wiedzieć

Komensalizm jest bardzo skutecznym związkiem między gatunkami, ponieważ jeden czerpie korzyści, a drugi w ogóle nie cierpi. Dowiedz się więcej o tym tutaj.
Komensalizm: wszystko, co musisz wiedzieć

Ostatnia aktualizacja: 03 października, 2021

W przyrodzie żadna jednostka nie jest samotną wyspą: w większym lub mniejszym stopniu wszystkie organizmy oddziałują na siebie nawzajem, a nawet są od siebie zależne, jeśli chodzi o przetrwanie. Komensalizm –  to przypadek jednej z kilku form symbiozy występujących w królestwie zwierząt.

Związki międzygatunkowe mają zawsze wyższy poziom złożoności niż się na pierwszy rzut oka wydaje. Oto wszystkie podstawowe pojęcia związane z komensalizmem, jak również kilka przykładów. Koniecznie czytaj dalej.

Czym jest komensalizm?

Komensalizm to rodzaj symbiozy, w której gatunek gospodarza czerpie korzyści z żywiciela, nie powodując żadnych konsekwencji, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych. Jest to jeden z najczęstszych typów relacji międzygatunkowych, zarówno w makro, jak i mikrobiologii. Termin pochodzi od łacińskiego cum Mensa, co oznacza „dzielenie stołu”.

Komensalizm jest relacją jednokierunkową, co oznacza, że zawsze istnieje organizm, który odnosi korzyści i jeden gospodarz, który pozostaje taki sam (ani nie zyskuje, ani nie traci). Ponadto pierwszy z nich jest często fizycznie połączony z hostem.

Ptak siedzący na głowie kozy

Rodzaje komensalizmu

W obrębie samego komensalizmu istnieją różne warianty, które są kategoryzowane na podstawie tego, jak skonfigurowana jest relacja pomiędzy dwoma osobnikami. W kolejnych liniach masz wszystkie typy, które mogą wystąpić.

Dzierżawa

Dzierżawa ma miejsce wtedy, gdy gospodarz korzysta z przestrzeni życiowej innego gatunku, bez wyrządzania mu szkody. Może to mieć miejsce w czasie, gdy gospodarz żyje na danym terenie lub gdy go opuszcza, ponieważ za strategię lokatorską uznaje się również zajęcie przez zwierzę opuszczonej przestrzeni, np. w przypadku gatunków ptaków, które zasiedlają puste gniazda.

Komensalizm chemiczny

Komensalizm chemiczny obejmuje rozkład związków chemicznych wytworzonych przez jeden gatunek na użyteczne produkty dla innego. Często spotyka się go w świecie mikroorganizmów, ponieważ występuje między bakteriami a gospodarzem, zwykle wykorzystuje te związki do wytwarzania energii.

Foreza

Foreza odnosi się do wykorzystania żywiciela jako środka transportu lub schronienia. Na ogół gospodarz przylega do pierwszego, nie wyrządzając mu żadnej krzywdy (w rzeczywistości często nawet nie zdaje sobie sprawy, że kogoś niesie) i może nawet żywić się niektórymi jego szczątkami.

Klasyfikacja zgodnie z potrzebami gospodarza

W zależności od stopnia zależności gatunku od gospodarza można wyróżnić 2 rodzaje komensalizmu:

  1. Obowiązkowe: jednostka potrzebuje drugiego do przetrwania.
  2. Opcjonalnie: gatunek żywicielski mógłby przetrwać bez drugiego, ale dołączenie do niego ułatwia życie.

Metabioza lub tanatokreza

Ten rodzaj komensalizmu jest bardzo powszechny w przyrodzie i jest częścią podstawowej funkcji: eliminacji marnotrawstwa. Występuje, gdy jeden gatunek żywi się odpadami innego, takimi jak kał lub martwe ciało.

Przykłady komensalizmu

Wszystkie te informacje w streszczeniu, mogą być nieco trudne do wizualizacji w prawdziwym świecie. Z tego powodu i dla sprawdzenia, czy komensalizm jest naprawdę powszechny, oto kilka przykładów, które to ilustrują.

Rekin i podnawkowate

Być może jest to pierwszy przykład, który przychodzi ci na myśl, gdy myślisz o komensalizmie: małe podnawkowate przyczepione do ogromnego rekina, który pozostaje niewzruszony i nie zjada ich (mimo że jest rybożercą). Związek ten zaliczany jest do grupy foresis.

Ryba podnawkowata przykleja się do ciała rekina pyskiem, dostosowanym do kształtu tarczy ssącej, aby pokonywać duże odległości bez wydatkowania energii. Ponadto rekin chroni podnawkowate przed potencjalnymi drapieżnikami, a nawet dostarcza pożywienia resztkami spożywanego pokarmu.

Kosarze i mrówki

Kosarze to bezkręgowce z rzędu pajęczaków, które żyją w ciemnych i wilgotnych obszarach. Odkryto, że niektóre obszary Argentyny nie spełniają warunków niezbędnych do ich przetrwania, więc kosarze nie powinny tam występować.

Pajęczaki te schronienie przed surowym środowiskiem znajdują jednak w mrowiskach, gdyż są to miejsca o bardziej odpowiednim dla nich mikroklimacie. Mrówki na to pozwalają, gdyż ten rodzaj relacji nie wyrządza im żadnej szkody. Jest to przypadek dzierżawy.

Pajęczak, liść

Komensalizm między ptakami a drzewami

Gatunki roślin również wchodzą w relacje komensalne: wystarczy przyjrzeć się dokładnie pniowi drzewa. W każdym razie na pewno znajdziesz tam jakieś bezkręgowce, które się tam kręcą.

Wiele pająków tworzy swoje pajęczyny lub schronienie w pniach drzew, nie powodując przy tym żadnych szkód w roślinach. W ten sposób uzyskują ochronę przed drapieżnikami i mają lepszy dostęp do pożywienia (zazwyczaj są to inne bezkręgowce, które znajdują się w ich pobliżu).

Pająk na pniu drzewa

Roztocza szynki i muchy

W suszarniach szynek pracownicy muszą bardzo uważać na roztocza, które żerują na szynce, ponieważ często powodują one, że szynka nie nadaje się do sprzedaży. Te mikroskopijne pajęczaki są w stanie przeskakiwać z jednego kawałka na drugi dzięki muchom, które dostają się na miejsce.

Roztocza przysiadają na tych muchach, gdy lądują na szynce i obniżają się, gdy lecą na nowy kawałek. To przypadek forezy, a mucha nie zdaje sobie sprawy, że przenosi w swoim ciele mikroorganizmy.

Mucha domowa, komensalizm jest jednym z wielu jej doświadczeń

Komensalizm między ptakami a drzewami

To lokum jest podobne do poprzedniego przypadku pająków: ptaki zazwyczaj budują swoje gniazda w gałęziach drzew. Nie powoduje to zazwyczaj uszkodzeń organizmu roślinnego, ale zapewnia ochronę młodych przed żywiołami i drapieżnikami (a nawet dostarcza pożywienie wraz z jej owocami).

Pisklęta w gnieździe proszą o jedzenie

Błazenki i ukwiały

Jest to kolejny z najbardziej znanych rodzajów komensalizmu, w tym przypadku obowiązkowy, ponieważ błazenki nie mogłyby przetrwać bez anemonu. Ta pierwsza jest odporna na jad aktiniarski, w przeciwieństwie do swoich drapieżników, dla których jest on kłujący.

Tak więc błazenek żyje wśród macek ukwiałów i wychodzi z nich tylko po to, by znaleźć pożywienie. Potomstwo tej ryby nie przetrwałoby również bez komensalizmu, który praktykuje, gdyż ikra również korzysta z ochrony ukwiału.

Błazenek pośród ukwiałów i komensalizm

Hieny i lwy

Ten typ relacji jest opcjonalny, ponieważ hieny są zdolne do polowania, a ponadto polują w grupach. O wiele łatwiej jest im jednak korzystać z resztek jedzenia pozostawionych przez lwy, ponieważ mogą żywić się rozkładającym się mięsem. Wielkim kotom nie dzieje się krzywda, ponieważ zjadają tyle, ile potrzebują, a potem odchodzą.

Hieny w grupie a komensalizm

Przykładów komensalizmu w przyrodzie jest znacznie więcej, gdyż jest to bezpieczna, obustronna relacja, a ponadto spełnia istotne funkcje w ekosystemie. Jeśli zainteresowałeś się tematem, na pewno znajdziesz w literaturze jeszcze bardziej niesamowite przypadki niż te opisane tutaj. Nie zwlekaj, i sprawdź to!

To może Cię zainteresować ...
Sieć Natura 2000 – czym zajmuje się ten projekt?
My Animals
Przeczytaj na My Animals
Sieć Natura 2000 – czym zajmuje się ten projekt?

Sieć Natura 2000 to europejska sieć ekologiczna składająca się z obszarów ochrony różnorodności biologicznej. Jest to część inicjatyw Unii Europejs...



  • Acosta, L. E. (2002). Patrones zoogeográficos de los opiliones argentinos (Arachnida: Opiliones). Revista Ibérica de Aracnología, (6), 69-84.
  • Lotero, B. (2013). Adaptación, mutualismo, parasitismo, comensalismo.
  • Lubbock, R. (1980). Why are clownfishes not stung by sea anemones?. Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences207(1166), 35-61.