Zwierzęta które nie śpią: czy takie istnieją?

30 kwietnia, 2021
Sen to czynność, która dotyczy wszystkich zwierząt, jednak wiele z nich może pozwolić sobie na spanie tylko przez kilka minut. Zobacz, czy są zwierzęta które nie śpią!

Spanie to nie tylko odpoczynek. Zasypianie inicjuje cały szereg procesów, które pomagają organizmowi odzyskać siły i zapewniają prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Ponadto podczas snu zachodzi wiele ważnych funkcji neurologicznych, które są istotne dla aktywności mózgu, pamięci i uczenia się. Ale mimo wszystko pewnie słyszałeś historię, że istnieją niektóre zwierzęta, które nie śpią w ogóle…

Jednak, choć może się to wydawać zaskakujące, nie ma zwierząt, które nie śpią. Niemniej to, jak i ile śpią, może się znacznie różnić. Podczas gdy niektóre zwierzęta, takie jak koale, śpią ponad 20 godzin dziennie, inne potrzebują spać tylko przez kilka minut.

Dlaczego musimy spać?

Spanie to ważny proces dla wszystkich zwierząt, a brak snu może mieć konsekwencje dla różnych funkcji organizmu. Nawet pszczoły bez snu wykazywały nienormalne i nieobliczalne zachowanie.

Kiedy śpimy, mózg odpoczywa nie tylko od różnych bodźców w naszym otoczeniu. Utrwala również indywidualne wspomnienia i wszystko, czego nauczyliśmy się w ciągu dnia.

Czy są jakieś zwierzęta, które nie śpią?

W naturze z pewnością istnieje wiele zwierząt, które śpią zaledwie kilka godzin lub nawet kilka minut i nadal są w stanie doskonale przeżyć. Wynika to z ich środowiska i stylu życia. Spójrzmy na kilka przykładów.

Żyrafy śpią tylko kilka godzin dziennie

Te duże zwierzęta roślinożerne muszą spać od dwóch do czterech godzin dziennie, aby odpowiednio wypocząć. Zwykle jednak i tak nie śpią przez długi czas, a najdłuższy okres odpoczynku zwykle nie przekracza dwóch godzin.

Żyrafy śpią w krótkich odstępach czasu około dziesięciu minut. Ponadto mają tendencję do zapadania w lekki sen, gdy stoją. Kiedy zapadają w głęboki sen, kładą głowy na plecach, ale zdarza się to tylko przez ułamek całkowitego odpoczynku każdego dnia.

Dlaczego żyrafy śpią tak krótko? Ponieważ są znacznie bardziej wrażliwe, jeśli śpią w pozycji leżącej. Jeśli pojawi się drapieżnik, kilka sekund na ponowne wstanie może zadecydować o życiu lub śmierci.

Żyrafa śpi na stojąco, zwierzęta które nie śpią

Takie zachowanie jest również widoczne u innych zwierząt, takich jak słonie, konie i owce, które także padają ofiarami drapieżników.

Inną teorią, która ma na celu wyjaśnienie tego szczególnego wzorca snu, jest ich nawyk żywieniowy. Podobnie jak inne przeżuwacze, żyrafy spędzają większość dnia na jedzeniu. Zamiast spać przez wiele godzin, mogą na przemian jeść i spać przez kilka minut.

Ptaki i delfiny mogą spać, podczas gdy ich mózg nadal czuwa

Pytanie, które zawsze intrygowało naukowców, dotyczyło tego, czy zwierzęta, które spędzają większość czasu w powietrzu lub wodzie, są w stanie spać. Odpowiedź tkwi w jednopółkulowym śnie wolnofalowym (USWS).

Jest to sposób spania opracowany przez ptaki i ssaki wodne, aby przetrwać. Na przykład gdy delfiny śpią, jedna półkula ich mózgu wciąż nie śpi.

Dwie półkule naprzemiennie się zmieniają, co pozwala mózgowi całkowicie odpocząć, podczas gdy zwierzę może oddychać, pływać (lub latać) w tym samym czasie.

Podczas gdy jedna półkula mózgu śpi, druga pozostaje na tyle przytomna, że zwierzę powraca na powierzchnię w poszukiwaniu tlenu. Co więcej, śpi także z jednym okiem otwartym (tym znajdującym się po przeciwnej stronie półkuli będącej w stanie spoczynku).

Czy owady śpią?

Owady również śpią, ale istnieje w tym zakresie wiele różnic między różnymi ich grupami. Na przykład mrówki, choć mogą wydawać się niestrudzone, śpią mniej więcej cztery godziny dziennie, ale jest to podzielone na 250 drzemek trwających około minuty.

To jest wzorzec snu mrówek robotników i mrówek żołnierzy. Jednak królowa śpi znacznie dłużej. Jak widać, sen jest przywilejem nawet w królestwie zwierząt.

A ryby? Czy kiedykolwiek śpią?

Ryby nie muszą wypływać na powierzchnię, aby oddychać, tak jak robią to ssaki wodne, ale śpiące są znacznie bardziej podatne na ataki drapieżników.

Podobnie jak w przypadku innych zwierząt, wśród ryb istnieje wiele różnych nawyków związanych ze snem. Niektóre ryby śpią w dzień, inne w nocy, a jeszcze inne o zmierzchu.

Większość ryb najpierw szuka kryjówki, przestaje pływać, a potem zmniejsza aktywność metaboliczną. To bardziej odpoczynek niż sen sam w sobie.

Jednak śpią mniej więcej tak samo, jak inne zwierzęta, z wyjątkiem tego, że nigdy nie zapadają w głęboki sen (nie ma fazy REM). A przynajmniej tak sądziliśmy do tej pory…

Ryba zebra

Niedawne badania po raz pierwszy udokumentowały fazę REM w mózgach dania pręgowanego, który jest kluczowym zwierzęciem wykorzystywanym do badań genetycznych.

W rzeczywistości te ryby, z którymi dzielimy dużą część naszych genów, wykazują wzorce snu bardzo podobne do ludzkich.

Jak widać, nie ma zwierząt, które w ogóle nie śpią, zwłaszcza jeśli zdefiniujemy sen jako okres odpoczynku, który zmniejsza aktywność metaboliczną. Ale mimo to różne zwierzęta rozwinęły swoje wzorce snu i nawyki w całkiem niesamowity sposób.

  • Cassill, Deby & Brown, Skye & Swick, Devon & Yanev, George. (2009). Polyphasic Wake/Sleep Episodes in the Fire Ant, Solenopsis Invicta. Journal of Insect Behavior. 22. 313-323. 10.1007/s10905-009-9173-4.
  • Jerome M. Siegel. Do all animals sleep?, Trends in Neurosciences, Volume 31, Issue  (2008), Pages 208-213.
  • Yuske Sekiguchi, Kazutoshi Arai, Shiro Kohshima. Sleep behaviour: sleep in continuously active dolphins. Nature (2006).
  • Shaw, Ethan. “How Do Giraffes Sleep?” sciencing.com, 2020.
  • Leung, L.C., Wang, G.X., Madelaine, R. et al. Neural signatures of sleep in zebrafish. Nature 571,198–204 (2019).