Ontdek de kracht van gif als geneesmiddel

Vergiften vormen een ongelooflijk complexe verscheidenheid aan verbindingen die in de loop van duizenden jaren evolutie zijn ontwikkeld. Zo'n 100.000 dieren, van hagedissen en slangen tot zeeanemonen en kwallen, produceren gif. Laten we dus eens kijken naar de kracht van gif als geneesmiddel.
Ontdek de kracht van gif als geneesmiddel
Luz Eduviges Thomas-Romero

Geschreven en geverifieerd door biochemie Luz Eduviges Thomas-Romero.

Laatste update: 24 januari, 2023

In dit artikel gaan we in op het gebruik van gif als geneesmiddel. Dierengiffen zijn effectieve verdedigings- of aanvalswapens waarmee prooien kunnen worden geïmmobiliseerd en/of verteerd. In feite zijn deze verbindingen complexe mengsels van moleculen met zeer uiteenlopende en specifieke functies.

Al duizenden jaren gebruikt de mens slangengif als therapeutisch middel, vooral in de traditionele Chinese geneeskunde. Hun repertoire is zelfs zo uitgebreid dat deskundigen nog maar minder dan 0,01% van deze gifstoffen hebben geïdentificeerd en gekarakteriseerd.

Het voorkomen van stolling bij prooien is een verborgen truc in dierlijk gif

Het is gebruikelijk dat sommige bestanddelen in het gif van verschillende dieren peptiden of stoffen bevatten met een anti-stollingseffect. Daarom oefenen ze hun werking uit door de bloedstolling te vertragen.

Zo zijn in bijengif verbindingen als apitoxine ontdekt. Daarnaast zijn er analoge elementen in spinnen, schorpioenen, zeekomkommers, rupsen, en vooral in sommige slangen, zoals die van het geslacht Bothrops https://nl.wikipedia.org/wiki/Lanspuntslangen.

Andere anticoagulerende verbindingen zitten ook in de speeksel- of exocriene afscheidingen van sommige vampiervleermuizen (Desmodus rotundus). Ze maken ook deel uit van de voedingsstrategie van hematofage insecten als roofwantsen (Rhodnius prolixus) of darmparasieten als Ancylostoma ceylanicum en Ascaris.

Slang

De therapeutische toepassing van anti-bloedplaatjestherapie op basis van gifbestanddelen

Trombocytenaggregatieremmers helpen de vorming van bloedstolsels te voorkomen. De volgende geneesmiddelen zijn gebaseerd op geïsoleerde bestanddelen van slangengif. Ze hebben goedkeuring van de FDA (Food and Drug Administration) voor therapeutische toepassing:

  • Integrilin® (Eptifibatide) is een peptide van zeven aminozuren.
  • Aggrastat® (Tirofiban) is een klein molecuul, niet-peptidegedeelte van tyrosine.

Andere voorbeelden van succesvol gebruik van gif als geneesmiddel

Momenteel zijn vele andere componenten van slangengif betrokken bij preklinische of klinische proeven voor een verscheidenheid aan therapeutische toepassingen.

De volgende voorbeelden laten zien dat gif een waardevolle bron kan zijn van nieuwe belangrijke componenten bij het ontdekken van geneesmiddelen. Het is gebruikelijk om het geval van antihypertensiva aan te halen:

  • Captopril® is een geneesmiddel dat behoort tot de groep van de zogenaamde angiotensine-converterend-enzymremmers – ACE-remmers. Omdat dit enzym deelneemt aan de vorming van angiotensine, werkt de Captoprilremmer door ontspanning van de bloedvaten te veroorzaken en de bloeddruk te verlagen.

Captopril wordt al ongeveer 40 jaar met succes gebruikt in de VS en het VK en heeft ook de aanzet gegeven tot het zoeken naar meer nieuwe geneesmiddelen in slangengif. Hieronder volgen er nog een paar:

  • Enalapril is een angiotensine II receptorblokker – ARB – en is nuttig bij de behandeling van veel hart- en vaatproblemen. Bijvoorbeeld bij coronaire hartziekte, hartfalen, hoge bloeddruk of nierproblemen.
  • Het pijnstillende middel ziconotide – verkocht onder de naam Prialt – is een afgeleide van een kegelvormige slakkenpeptide en werkt op het zenuwstelsel als een krachtig pijnstillend middel.
  • Exenatide, een geneesmiddel voor diabetes, verlaagt de bloedsuikerspiegel en verhoogt de insulineproductie in het lichaam. Het is gebaseerd op een bestanddeel in het speeksel van Gilamonsters, een giftige hagedis.

Gif als geneesmiddel voor de behandeling van multiple sclerose

Tegenwoordig bestuderen wetenschappers geneesmiddelen afkomstig van de zonneanemoon. Deze soort verdooft zijn garnalenprooi door contact met lange tentakels en zijn krachtige gifstoffen blokkeren dan de zenuwkanalen van de prooi. Nu zijn wetenschappers erin geslaagd veiliger versies te synthetiseren dan het origineel.

De nieuwe synthetische versie van het anemoongif keert de verlamming die gepaard gaat met multiple sclerose dramatisch om in knaagdiermodellen. Hoewel het nog te vroeg is om te zeggen hoe nuttig dit gifderivaat op de lange termijn zal zijn, worden er momenteel ook proeven op mensen uitgevoerd,

Zou gif van slangen gebruikt kunnen worden als geneesmiddel voor kanker?

Bij het zoeken naar verbindingen die nuttig kunnen zijn bij de behandeling van kanker, is het zinvol om slangengif te onderzoeken. Dat komt omdat het honderden chemische verbindingen kan bevatten die van medisch belang zijn.

Groepen wetenschappers beweren dat sommige slangengiffen – toegepast in de juiste dosering – borst- en darmtumoren snel kunnen doden. Ze geven echter toe dat de proeven zich nog in een vroeg stadium bevinden. Voorlopig verkrijgen ze resultaten door middel van in vitro proeven, dat wil zeggen in celculturen van menselijke oorsprong.

Meer recent is het gif van bepaalde spinnen en het effect daarvan op de behandeling van glioblastoom gekarakteriseerd, met veelbelovende resultaten. Natuurlijk heeft de wereld van het dierlijk gif nog vele verrassingen voor ons in petto.

Het gilamonster
Exenatide is een geneesmiddel dat is ontwikkeld uit het gif van het Gilamonster.

Zoals we in deze regels hebben kunnen lezen, liggen er honderden wegen open op het gebied van medisch onderzoek naar dierlijk gif als geneesmiddel. Alleen de tijd zal leren hoeveel van deze giffen uiteindelijk mensenlevens zullen redden. Wellicht ook interessant voor jou

De 5 meest giftige kwallen
My Animals
Lees het op My Animals
De 5 meest giftige kwallen

De meest giftige kwallen ter wereld verplaatsen zich over de wereldzeeën, gedragen door stromingen. Kom hier meer over ze te weten.



  • Mohamed Abd El-Aziz, T., Soares, A. G., & Stockand, J. D. (2019). Snake Venoms in Drug Discovery: Valuable Therapeutic Tools for Life Saving. Toxins, 11(10), 564.
  • Vivas, D., Inga, R., & Yarlequé, A. (2012). Uso potencial de componentes del veneno de serpiente en el tratamiento del cáncer. Revista Peruana de Medicina Experimental y Salud Pública, 29, 396-401. https://www.scielosp.org/article/rpmesp/2012.v29n3/396-401/pt/
  • de Souza, J. M., Goncalves, B. D., Gomez, M. V., Vieira, L. B., & Ribeiro, F. M. (2018). Animal toxins as therapeutic tools to treat neurodegenerative diseases. Frontiers in pharmacology9, 145.
  • Bonfanti, A. P., Barreto, N., Munhoz, J., Caballero, M., Cordeiro, G., Rocha-e-Silva, T., … & Thomé, R. (2020). Spider venom administration impairs glioblastoma growth and modulates immune response in a non-clinical model. Scientific reports, 10(1), 1-16.

De inhoud van Mijn Dieren is geschreven voor informatieve doeleinden. Deze informatie kan de diagnose, het advies of de behandeling van een professional niet vervangen. Bij twijfel kun je het beste een betrouwbare specialist raadplegen.