Rachel Carson - czy była inspiracją dla Grety Thunberg?

22 Sierpień, 2020
"Milcząca wiosna" była dziełem, które zrewolucjonizowało ówczesny krajobraz naukowy, ponieważ była to pierwsza publiczna wypowiedź na temat wpływu pestycydów na środowisko naturalne.

Biolożka i pisarka Rachel Carson jest jedną z najważniejszych konserwatystek w historii. Została uznana za “matkę” współczesnej ekologii. Stało się tak dlatego, że jej dzieła o zagrożeniach związanych z pestycydami wyznaczyły początek nowoczesnego ruchu ekologicznego.

Jej proza rozbudziła w społeczeństwie amerykańskim świadomość ekologiczną i odegrała zasadniczą rolę w bezprecedensowych krajowych wysiłkach na rzecz ochrony środowiska, w kontekście niszczących chemikaliów. Sukces pracy Rachel Carson wynika z użycia jasnego i przystępnego języka, który jest łatwy do zrozumienia dla przeciętnego czytelnika.

Rachel Carson – życie, rodzina i edukacja

Rachel Carson urodziła się 27 maja 1907 roku na farmie w Springdale, w Pensylwanii, USA. Była najmłodszą z trójki dzieci pary Robert i Marii McLean Carson.

Dzięki matczynym wpływom i inspiracjom rozwinęła się u niej miłość do natury. Pozwoliło jej to zostać w wieku 10 lat pisarką, publikując pierwsze dzieła w czasopismach dla dzieci.

Uczęszczała do Pennsylvania College for Women (obecnie Chatham University), gdzie w 1929 roku ukończyła studia z wyróżnieniem. Następnie studiowała w Instytucie Oceanograficznym w Woods Hole, Massachusetts oraz na Johns Hopkins University, gdzie w 1932 r. uzyskała tytuł magistra zoologii.

Trudności ekonomiczne zmusiły ją do rezygnacji z poszukiwania doktoratu, który pomógłby jej utrzymać matkę, a później dwie osierocone siostrzenice. Później, po śmierci siostrzenicy na początku 1957 roku, Carson adoptowała syna i przeniosła się do Silver Spring w Maryland, aby opiekować się matką.

Rachel Carson i początki pisarskie

Po zdaniu wszystkich innych egzaminów, w 1936 roku Carson została drugą kobietą zatrudnioną przez Biuro Rybołówstwa Stanów Zjednoczonych.

rachel carson nauka pestycydy

Pozostała tam przez 15 lat, pisząc broszury i inne materiały dla czytelników. Szybko awansowała na redaktor naczelną wszystkich publikacji US Fish and Wildlife Service.
W międzyczasie napisała kilka popularnych książek o życiu wodnym, m.in. “Pod morskim wiatrem” (1941) i “Morze wokół nas” (1951). Ta ostatnia była publikowana systematycznie w New Yorkerze. Odniosła sukces na całym świecie.

Książki te stanowiły biografię oceanu i uczyniły Carson sławną pisarką przyrodniczą i naukową. Co najważniejsze, była zrozumiana przez szeroką publiczność. Zdobyła krajową nagrodę za pisarstwo naukowe, stypendium Guggenheima. 

To wraz ze sprzedażą jej książek pozwoliło jej na niezależność finansową. Przestała pracować dla rządu i przeniosła się do Southport Island w Maine w 1953 roku, aby skupić się na pisaniu.

“Wtedy rzadka plaga rozprzestrzeniła się na to miejsce i wszystko zaczęło się zmieniać. (…) Był dziwny spokój. (…) Te nieliczne ptaki, które można było zobaczyć, umierały, trzęsły się gwałtownie i nie mogły latać. To była wiosna bez głosów”.

Powyżej czytasz fragment “Milczącej Wiosny”.

Arcydzieło Rachel Carson

“Milcząca wiosna” jest jedną z tych rzadkich książek, które tworzyły historię, nie poprzez podżeganie do wojny czy przemocy, ale poprzez zmianę kierunku ludzkiej myśli.

  • Książka koncentruje się przede wszystkim na wpływie pestycydów na ekosystemy, ale cztery rozdziały szczegółowo opisują ich wpływ na ludzi, w tym na rozwój nowotworów.
  • Tą książką ta nieśmiała, ale odważna pisarka zakwestionowała praktyki naukowców z dziedziny rolnictwa i rządu. Wezwała wszystkich do zmiany sposobu, w jaki ludzkość postrzega świat przyrody.
  • Opisując zagrożenia związane z pestycydami chemicznymi, jej książka doprowadziła do wprowadzenia krajowego zakazu DDT i innych pestycydów oraz zapoczątkowała ruch, który ostatecznie doprowadził do utworzenia amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (EPA).

W odpowiedzi przemysł chemiczny oskarżył ją o rozpowszechnianie błędnych informacji i fabrykacje. Firmy chemiczne próbowały ją zdyskredytować, nazywając ją komunistką i histeryczką.

milcząca wiosna

Carson zeznawała nawet przed Kongresem w 1963 r., wzywając do opracowania nowej polityki ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska. “Milcząca wiosna” znajduje się na liście 100 najważniejszych książek popularnonaukowych XX wieku. W tej książce można przede wszystkim zobaczyć szacunek dla życia i natury.

Ukryta miłość Rachel Carson

W 1955 roku nawiązała związek z Dorothy Freeman. Dla świata zewnętrznego te dwie kobiety były wyłącznie bliskimi przyjaciółkami. Freeman, która miała wtedy 50 lat, wyszła za mąż, miała dzieci i starała się ukryć charakter ich związku.

Chociaż duża część ich korespondencji została zniszczona, na krótko przed śmiercią Rachel Carson, reszta tej miłosnej korespondencji została ujawniona przez wnuczkę Freeman, w 1995 roku w publikacji zatytułowanej: “As Ever, Rachel: The Letters of Rachel Carson and Dorothy Freeman, 1952-1964: An Intimate Portrait of a Remarkable Friendship”.

Rak piersi, nagrody i dziedzictwo

Poważnie chora na raka piersi, Carson zmarła dwa lata po wydaniu swojej książki. Później, w 1980 roku, została pośmiertnie odznaczona Prezydenckim Medalem Wolności. Co więcej, jej domy są uznawane za narodowe zabytki historyczne, a kilka nagród nosi obecnie jej imię.

Siedem lat później, w 1970 roku, Kongres utworzył Agencję Ochrony Środowiska. Było to bezpośrednią konsekwencją ruchu ekologicznego zainicjowanego przez Silent Spring (czyli Milczącą Wiosnę).

Dwa lata później, w 1972 r., rząd zakazał stosowania DDT, pestycydu, który przyczynił się wcześniej do zagłady symbolu amerykańskiej wolności – orła i innych ptaków z tej rodziny.

Kontrowersje

Dlaczego jednak szukając informacji o tej naukoznawczyni, spotykamy się z wielką jej krytyką? Krytycy jej działalności nazywają ją jedną z największych zbrodniarek swoich czasów. Wszystko to przez związek z DDT z malarią. Co mamy na myśli?

W 1940 roku naukowiec Paul Müller odkrył owadobójcze właściwości dichlorodifenylotrichloroetanu, a w 1948 otrzymał za to odkrycie Nagrodę Nobla. Na początku lat 50-tych malaria zbierała ogromne żniwo wśród ludzi.

Zabijała kilka milionów osób rocznie (głównie w Indochinach, Malezji i Indonezji). Rozpylanie DDT nad miejscami lęgowymi komarów pozwoliły niemal zupełnie wyeliminować zagrożenie. Ale co istotne, publikacja książki Carson i wywołana nią panika – doprowadziły do zakazu stosowania tego środka, który pomagał walczyć z malarią. Jak wiemy choroba ta do dziś zabija.

To o czym warto jednak pamiętać bezwzględnie to strony z jakimi walczyła Carson. Ogromne lobbujące korporacje i przemysł chemiczny, przy tym potężny rząd.

  • Wydano miliony dolarów na dyskredytacje jej działalności. Zwolennicy prawdy wskazują, że Carson wcale nie nawoływała do zakazu korzystania z DDT, a jedynie ograniczenia go.
  • Jej obrońcy zwracają uwagę, że zakaz stosowania DDT wprowadzony w USA w 1972 roku nie obejmował innych państw, a w wielu DDT jest używane do dziś.

Międzynarodowy traktat, który zakazał stosowania DDT i innych pestycydów chloroorganicznych – to Konwencja sztokholmska z 2001 r. w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych (która weszła w życie w 2004 r.).

Co więcej, zawierała ona wyłączenie zalecenia stosowania DDT w celu zwalczania malarii do czasu znalezienia przystępnych cenowo substytutów.

Podsumowanie

Pewne jest to, że książka ta zmieniła świat. “Milcząca wiosna” powraca w dyskusjach nieustannie. Choć głównie jako inspiracja dla ruchów ekologicznych oraz praktyki bardziej uważnego przyglądania się poczynaniom dużych firm.

unia ekologia carson

Przede wszystkim świadectwo Carson o pięknie i integralności życia wciąż inspiruje nowe pokolenia do ochrony żywego świata i jego stworzeń. Dlatego też niektórzy uważają, że Rachel Carson może być jedną z wielkich postaci, które zainspirowały młodych ludzi, takich jak Greta Thunberg.