Łupkoząb: ocaleniec z epoki dinozaurów

05 Lipiec, 2020
 

Łupkoząb to żywa skamielina, której historia sięga co najmniej 200 milionów lat temu, co oznacza, że był on rówieśnikiem dinozaurów. Zwierzę to jest endemicznym gatunkiem Nowej Zelandii i jest obecnie jedynym gatunkiem z rzędu Sphenodontia.

Łupkoząb jest gadem należącym do rzędu Sphenodontia i jest gatunkiem endemicznym Nowej Zelandii. Wyglądem przypomina jaszczurkę, ale ma cechy charakterystyczne dla gadów z trzeciorzędu. To znaczy, że jego rodowód ma ponad 200 milionów lat i sięga okresu triasu.

Klasyfikacja

Łupkoząb należy do rzędu Sphenodontia. Ten rząd gadów diapsydowych jest niezwykle stary. Ich maksymalna ekspansja nastąpiła w okresie jurajskim i została doprowadzona do wyginięcia podczas okresu kredy.

60 milionów lat temu – w przybliżeniu – praktycznie wszystkie gatunki tego rzędu zniknęły. Z wyjątkiem jednego. Gatunek, który jest nadal obecny to Sphenodon puntactus, zwany także łupkoząbkiem, tuetarą lub hettarią.

Istnieje też jednak inny gatunek: Sphenodon guntheri. A także podgatunek: Sphenodon puntactus puntactus. Można je rozróżnić, ponieważ S. guntheri jest znacznie mniejszy niż S. puntactus.

Łupkoząb – cechy

Ta „żywa skamielina” charakteryzuje się głównie kolczastym grzebieniem występującym zarówno u samic, jak i u samców chociaż jest mniej widoczny u osobników żeńskich. Z drugiej strony miękka i szorstka skóra zajmuje dużą część jej głowy.

Gatunek ten nie ma również zewnętrznych uszu. Ponadto stwierdzono, że ich kończyny są silne i dobrze rozwinięte. W stosunku do wielkości mogą osiągnąć długość 50-70 centymetrów i ważyć od 0,5 do 1 kg.

 

Są to wyjątkowo długo żyjące zwierzęta o powolnym rozwoju. Samice nie zaczynają się rozmnażać, dopóki nie osiągną 20 lat. Po złożeniu jaja wykluwają się dopiero po dwóch latach od zapłodnienia.

tuatara

Szacuje się, że ich średnia długość życia może osiągnąć nawet jeden wiek. Dlatego sama reprodukcja jest dość rzadkim wydarzeniem.

Łupkoząb – siedlisko i dieta

Oba gatunki i podgatunki znajdują się w różnych regionach geograficznych, w szczególności na dwóch archipelagach w całej Nowej Zelandii:

  • Sphenodon puntactus. Łupkoząb pospolity występuje na Wyspie Północnej Nowej Zelandii.
  • Sphenodon guntheri. Obecny na wyspach Cieśniny Cooka, został odkryty w 1989 roku.

Są to zwierzęta lądowe, które preferują skalisty teren, szczególnie skaliste wybrzeża. Charakterystyczne dla tego gada jest powolne oddychanie. W spoczynku może upłynąć godzina między jedną inhalacją a następną.

Są mięsożernymi i owadożernymi nocnymi zwierzętami. Mają zróżnicowaną dietę, tzn. żywią się owadami, ślimakami, jajami, młodymi ptakami lub jaszczurkami. Odnotowano również przypadki kanibalizmu.

Ochrona

Łupkozęby to zwierzęta zagrożone wyginięciem. Umieszczono je na czerwonej liście w 1996 r., a obecnie sklasyfikowano jako zwierzęta o niższym ryzyku (lower risk po angielsku).

 

Obecnie nie znamy dokładnej liczby osobników należących do tego rodzaju. Okazało się jednak, że populacja jest bardzo podzielona.

hatteria

Pośród środków wchodzących w skład planu ochrony możemy wyróżnić:

  • Tworzenie schronienia.
  • Translokacja żab, aby sprzyjać żywieniu gadów.
  • Przeniesienie lub kontrola ssaków.
  • Ponowne wprowadzenie zwierząt do parków narodowych.

Łupkozębom groziło wyginięcie kilkadziesiąt lat temu z powodu działań człowieka, które doprowadziły do ​​utraty części ich siedlisk. Ponadto wprowadzenie nowych gatunków, takich jak zagrożone wyginięciem szczury lub łasice zmniejszyło zasięg ich siedlisk i pożywienia.

Ciekawostki

Łupkozęby żyły współcześnie z dinozaurami około 240 milionów lat temu. Chociaż przez zbieżność ewolucyjną można sądzić, że są spokrewnione z legwanami w rzeczywistości nie są ściśle powiązane w czasie.

Do tej pory nie udało się odkryć funkcji trzeciego oka łupkozęba znajdującego się w górnej części czaszki. Wewnątrz, dzięki warstwie tkanki łącznej, chroniona jest szyszynka.

Uważa się, że jest wrażliwy na światło i istnieją badania, które sugerują, że wychwytuje promieniowanie podczerwone, co pomaga im podczas polowania.

 

Szyszynka zwykle ma różne funkcje w zależności od grupy, w której się znajduje. U gadów reguluje temperaturę ciała, podczas gdy u ssaków kontroluje czas trwania cyklu dnia i nocy. Reguluje również zachowanie sezonowe, takie jak hibernacja lub okres godowy.

Łupkozęby, w przeciwieństwie do innych gadów, uwielbiają zimno. Są w stanie przetrwać w temperaturach 5ºC podczas hibernacji. Jednak temperatury powyżej 25ºC są dla nich śmiertelne.